Tahlil · Yangilangan: 2026-yil 5-oktabr · 8 daqiqa oʻqish

xt-xarid.uz: buyurtmalar qayerda va hisobda qancha pul saqlash kerak

xt-xarid.uz’da hozir 16 mingdan ortiq e’lon ochiq, lekin bular davlat buyurtmalari emas — bu yetkazib beruvchilarning o‘z vitrinasi. Buyurtmachi e’lon qilgan xaridlar 2026-yil 5-oktabr ertalabki holatga ko‘ra atigi 285 ta, maydonchadagi eng tez tartib — elektron do‘kondagi narx so‘rovi — bor-yo‘g‘i 48 soat davom etadi. Bu qanday ishlashini tushunmagan yetkazib beruvchi buyurtmani noto‘g‘ri joyda kutadi va pulni boy beradi. xt-xarid.uz qanday ishlashi, hisobda qancha pul turishi kerakligi va 1-oktabrdan YaTTlar uchun nima o‘zgarganini tahlil qilamiz.

E’lonlar va xaridlar bo‘yicha raqamlar — Tanlo ma’lumotlari, 2026-yil 5-oktabr holatiga.

xt-xarid.uz nima va uni kim boshqaradi

xt-xarid.uz — davlat va korporativ xaridlar elektron maydonchasi, 2020-yildan beri ishlaydi. Uni Hayot Birja kompaniyasi yuritadi: 2024-yil iyunigacha u XT-Xarid Texnologiyalari deb atalgan, spot.uz ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yilda esa tovar-xomashyo birjasi litsenziyasini ham olgan.

Asosiy qoidalar barcha maydonchalar uchun umumiy: «Davlat xaridlari to‘g‘risida»gi Qonun (O‘RQ-684) va Vazirlar Mahkamasining 276-son qarori — unga ko‘ra maydoncha komissiyasi barcha operatorlarda bir xil. Biroq tartib-taomillar mexanikasi, interfeys va buyurtmachilar tarkibi xarid.uzex.uz dan farq qiladi.

xt-xarid’da byudjet tashkilotlari ham, korporativ buyurtmachilar — davlat ulushi 50% va undan ko‘p bo‘lgan kompaniyalar ham (O‘RQ-684, 19-modda) xarid qiladi. Tanlo ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi oyda eng ko‘p xaridni «O‘zbekiston temir yo‘llari» va uning sho‘ba korxonalari, UzAuto Motors, O‘zmetkombinat, «Sanoat qurilish bank» va Navoiy KMK e’lon qilgan.

Do‘kon — sizning vitrinangiz va boshqalarning so‘roviga kirish chiptasi

Yangi boshlaganlar aynan shu yerda qoqiladi. «Do‘kon» (va «Milliy do‘kon») bo‘limi yetkazib beruvchilarning e’lonlaridan iborat: tovar yoki xizmat, narx, qoldiq, yetkazib berish muddati, hudud. Maydoncha hujjatlariga ko‘ra, e’lon — «byudjet va korporativ buyurtmachilar uchun ommaviy oferta». Buyurtmachi e’lonni tanlab, u bo‘yicha narx so‘rovini boshlaydi. 48 soatdan keyin savdo yakunlanadi.

E’lon moderatsiyadan keyin 60 kalendar kun amal qiladi, so‘ng uni eskisi asosida qayta yaratish mumkin. Agar so‘rovda bitta ishtirokchi qolsa, buyurtmachi chegirma so‘rashi mumkin. 2026-yil apreldan tizim buni 24 soatdan keyin o‘zi qiladi, g‘olibga esa javob berish uchun bir ish kuni beriladi. E’lon egasi so‘rov davomida narxni bir marta o‘zi ham tushirishi mumkin. O‘z e’lonlaringiz bo‘yicha so‘rovlar haqida maydoncha elektron pochta va shaxsiy kabinet orqali xabar beradi, mos keladigan boshqa so‘rovlarni esa «Avtoobuna» yorlig‘ida ko‘rsatadi.

Maydoncha hujjatlarida do‘kon limitlari BHMda — bazaviy hisoblash miqdorida hisoblanadi. 2026-yil 1-sentabrdan 1 BHM = 440 000 so‘m (Prezident farmoni, PF-115).

Buyurtmachilar xaridlari: 285 ta ochiq lot

Tanlovlar, tenderlar, auksionlar va takliflar so‘rovlarini buyurtmachining o‘zi e’lon qiladi va ular hammaga ko‘rinadi. Tanlo ma’lumotlariga ko‘ra, sentabrning to‘liq haftalarida ular haftasiga 340 tacha paydo bo‘lgan. 5-oktabr holatiga umumiy qiymati qariyb 686 mlrd so‘m bo‘lgan 285 ta xarid ochiq: 160 ta tanlov, 90 ta auksion, 33 ta takliflar so‘rovi va 2 ta tender. Bu summaning 63% i bitta lotga to‘g‘ri keladi — Navoiy KMKning karyer BelAZlari uchun ehtiyot qismlar tenderi (432,5 mlrd so‘m). Do‘kondagi narx so‘rovlari bu raqamlarga kirmaydi. Odatiy lotlar quyidagicha:

Mediana — «o‘rtadagi» qiymat: lotlarning yarmida undan kam, yarmida ko‘p. Tanlo 2026-yil avgust–oktabr oylarida yig‘gan tartib-taomillar bo‘yicha hisoblangan.

Ikki xulosa. Birinchisi: muddatlar qisqa. Takliflar so‘rovida holatlarning yarmidan ko‘pida 4 kun yoki undan kam vaqt beriladi — maydonchaga haftada bir marta kiradigan yetkazib beruvchi ko‘p lotlarni yopilganidan keyin ko‘radi. Ikkinchisi: bu yerda faqat yiriklar o‘ynamaydi. NKMKning milliardlab so‘mlik lotlari yonida ochiq xaridlarning qariyb uchdan biri — 88 ta lot — 50 mln so‘mgacha. Masalan, 5-oktabr ertalab quyidagilar ochiq edi:

• «Buxoro hududiy elektr tarmoqlari» uchun Isuzu avtobusini ta’mirlash — 19,2 mln so‘m, takliflar so‘rovi;
• Urganchdagi lokomotiv deposi uchun qurilish materiallari va xo‘jalik mollari — 22 mln, tanlov;
• Omonatlarni kafolatlash agentligining xizmat avtomobillarini sug‘urtalash — 26 mln, tanlov;
• «O‘zbekiston» lokomotiv deposi uchun mehnat muhofazasi jurnallari — 26,1 mln, takliflar so‘rovi.

Sohasi aniq ko‘rsatilmagan lotlarni hisobga olmasak, ochiq xaridlar eng ko‘p qurilish va ta’mirlash hamda transport sohalarida (saralangan ro‘yxat — qurilish tenderlari (RU) bo‘limida).

Hisobda qancha pul turishi kerak

Ishtirok uchun pul maydonchaning hisob-kliring palatasidagi (HKP) maxsus hisobvarag‘ida muzlatiladi: siz uni oddiy to‘lov topshiriqnomasi bilan to‘ldirasiz, maydoncha esa har bir tartib-taomil uchun kerakli summani bloklaydi. 276-son qarorga ko‘ra, savdoga faqat komissiya va zakalatni qoplaydigan avans to‘lovidan keyin qo‘yiladi. Maydoncha hujjatlarida nima ko‘rsatilgan:

• Maydoncha komissiyasi — shartnoma summasining 0,15%. Hujjatlarda ko‘pincha 14 BHM (6,16 mln so‘m) yuqori chegara ko‘rsatilgan, lekin turli bo‘limlarda ifodalar bir-biridan farq qiladi. Aniq summani ariza berishdan oldin shaxsiy kabinetda tekshiring.
• Zakalat. Do‘konda — taklif qilgan narxingizning 3%, auksionda — boshlang‘ich narxning 3%. G‘alabadan keyin bu pul shartnoma ijrosining ta’minoti sifatida bloklangan holda qoladi. Tanlovda zakalat 3% dan, tenderda esa 5% dan oshmaydi. Aniq raqam — lot hujjatlarida (276-son qaror, 14–15-bandlar).
• Dempingdan himoya. Agar do‘konda narxni boshlang‘ich narxdan 20% dan ko‘proq tushirsangiz, maydoncha ko‘proq pul muzlatadi: 3% plyus chegirma miqdori. Hujjatlardagi misol: 25% tushirdingiz — 28% muzlatiladi. Yuqori chegara bor: 2 500 BHMgacha bo‘lgan tartib-taomillar uchun 100 BHM (44 mln so‘m), qimmatroqlari uchun 1 000 BHM (440 mln).

Xarajatlarning batafsil hisob-kitobi — «100 mln so‘mlik tender: qo‘lda qancha pul bo‘lishi kerak» maqolasida.

2026-yil 1-oktabrdan: YaTTlar uchun yangi cheklovlar

1-oktabrdan yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) xt-xarid.uz’da bir qator pozitsiyalar — tovarlar, ishlar va xizmatlar bo‘yicha e’lon joylashtira olmaydi va taklif bera olmaydi. Asos — YaTTlarga ruxsat etilgan faoliyat turlari sanab o‘tilgan Vazirlar Mahkamasining 07.01.2011-yildagi 6-son qarori hamda Sanoat kooperatsiyasi va davlat xaridlari agentligining 15.09.2026-yildagi 04-17/3309-son xati. Maydoncha bu ro‘yxatni tovar kodlari bilan (ENKTning dastlabki to‘qqiz raqami bo‘yicha) solishtirib, unga kirmaydigan guruhlarni YaTTlar uchun yopib qo‘ydi. Taqiq barcha tartib-taomillarda, jumladan to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnomalar va soddalashtirilgan xaridlarda amal qiladi. YaTTlarning bunday pozitsiyalar bo‘yicha amaldagi e’lonlari «Yopilgan» maqomiga o‘tkazildi. Imzolangan shartnomalar, boshlangan narx so‘rovlari va avval berilgan takliflarga bu ta’sir qilmaydi.

O‘z pozitsiyangizni tekshirishning eng oson yo‘li — e’lon yaratish: tizim darhol ogohlantirish ko‘rsatadi. Agar tovaringiz cheklov ostiga tushgan bo‘lsa, ikki yo‘l qoladi: pozitsiyalarni almashtirish yoki yuridik shaxs orqali ishlash. Ammo bu alohida kompaniya: yangi ERI, maydonchada yangidan ro‘yxatdan o‘tish, HKPda o‘z hisobvarag‘i. Qaror qabul qilishdan oldin soliq rejimini buxgalter bilan maslahatlashing.

xt-xarid.uz’da ishlashni qanday boshlash kerak

1. Yuridik shaxs yoki YaTTning E-IMZO’dagi elektron raqamli imzosi (ERI). STIR va rahbar ma’lumotlari imzodan, kompaniya nomi esa davlat reyestridan olinadi. STIRi bo‘lmagan YaTT JShShIRni ko‘rsatadi.
2. Ro‘yxatdan o‘tish: avval foydalanuvchi sifatida ro‘yxatdan o‘tib, maydoncha ofertasini qabul qilasiz, so‘ng kompaniyani «Sotuvchi» roli bilan qo‘shasiz. Kichik biznes tegishli belgini qo‘yishi kerak. Maydoncha hujjatlarida ro‘yxatdan o‘tish uchun to‘lov topmadik.
3. HKPdagi hisobvaraqni to‘ldirish — «Kliring» bo‘limidagi to‘lov topshiriqnomasi namunasi bo‘yicha.
4. Bildirishnomalar: kabinetda elektron pochta, Telegram, SMS va Hayot Birja mobil ilovasi orqali xabarnomalar yoqiladi. Maydonchaning Telegram kanali — @hayotbirja.
5. Do‘konda e’lonlar — xaridorgir pozitsiyalar bo‘yicha, hamda yangi tanlovlar va takliflar so‘rovlarini har kuni ko‘rib borish.

Xorijiy kompaniyalar alohida, o‘zbek ERIsiz ro‘yxatdan o‘tadi. Batafsil — davlat xaridlaridagi xorijiy kompaniyalar haqidagi maqolada.

Bugungi chek-list

• YaTT bo‘lsangiz, pozitsiyalaringiz yopilmaganini tekshiring. Yopilgan bo‘lsa, masalani keyingi xaridgacha hal qiling.
• Xaridorgir pozitsiyalarni do‘konga real qoldiq va narx bilan joylashtiring va e’lonlar muddatini o‘tkazib yubormang: faol e’lonsiz boshqalarning narx so‘roviga kira olmaysiz.
• HKPda kurashayotgan lotlaringiz summasining kamida 3,15% i miqdorida zaxira saqlang (tender uchun — 5,15% gacha), narxni 20% dan ko‘proq tushirmoqchi bo‘lsangiz — qo‘shimcha rezerv ham.
• Yangi tanlovlar va takliflar so‘rovlarini har kuni ko‘ring: muddat 4 kun bo‘lsa, bir hafta — juda uzoq.
• Bitta maydoncha bilan cheklanmang: buyurtmachilarning bir qismi xarid.uzex.uz’da, bir qismi o‘z portallarida ishlaydi.

E’lonlaringiz bo‘yicha narx so‘rovlari haqida maydonchaning o‘zi xabar beradi — agar e’lon faol bo‘lsa. Qolganini o‘tkazib yuborish oson: muddati 4–8 kun bo‘lgan tanlovlar, tenderlar, auksionlar va takliflar so‘rovlari. Tanlo ularni har ikki soatda xt-xarid.uz, xarid.uzex.uz va korporativ portallardan yig‘adi, nomlarini rus tiliga tarjima qiladi, sohalar bo‘yicha saralaydi va yangilarini Telegram’ga yuboradi. Katalogni ochish.

Koʻp beriladigan savollar