Tadqiqot · Yangilangan: 2026-yil 20-oktabr · 8 daqiqa oʻqish

Yuk tashish tenderlari: 43% savdo o‘tmaydi, narx deyarli tushmaydi

Yuk tashish tenderlari O‘zbekistonda yirik logistika kompaniyalari bozoriga o‘xshab ko‘rinadi — raqamlarga qaramaguningizcha. 2026-yil 1-sentabrdan 19-oktabrgacha etender.uzex.uz’da yuk tashish va logistika bo‘yicha 106 ta eng yaxshi takliflarni tanlash e’lon qilindi. Yakunlangan savdolarning 43% i bo‘lib o‘tmadi: qonunga ko‘ra, bu talablarga mos takliflar ikkitadan kam tushganini anglatadi. Shartnoma imzolangan joyda esa narx holatlarning yarmida 2,9% dan kamroqqa tushgan. Yuk tashishni kim buyurtma qilishi, savdolar nega o‘tmay qolishi va kichik transport kompaniyasi bundan qanday daromad olishi mumkinligini tahlil qildik.

Tanlo va etender.uzex.uz ma’lumotlari, 2026-yil 20-oktabr holatiga. Qanday hisoblaganimiz — maqola oxirida.

Tenderlar orqali nima tashiladi

Avval butun bozorga qaraymiz. Ikki asosiy maydonchada — etender.uzex.uz va xt-xarid.uz’da — shu davrda yuk tashish, saqlash va haydovchili texnika bo‘yicha 116 ta turli lot bo‘ldi. Ulardan 104 tasi so‘mda, jami 146,5 mlrd so‘mlik.

Mediana — o‘rtadagi qiymat: lotlarning yarmida narx undan past, yarmida yuqori.

Pulning 60% dan ko‘prog‘i 5 mlrd so‘mdan qimmat to‘qqizta ulkan lotga to‘g‘ri keladi: BYD avtomobillarini tarqatish va saqlash, «Navoiyuran» uchun konteynerlar, Xitoydan tezyurar elektropoezdlarni olib kelish. Kichik kompaniya uchun boshqa narsa muhimroq: 64 ta lot 500 mln so‘mdan arzon, ulardan 19 tasi esa 100 mln so‘mdan ham arzon. Bular bitta-uchta mashinaga mo‘ljallangan buyurtmalar.

Kim buyurtma qiladi

• Yo‘lchilar. Eng ko‘p buyurtma beradiganlar — tumanlardagi avtomobil yo‘llaridan foydalanish korxonalari (ular Transport vazirligi huzuridagi Avtomobil yo‘llari qo‘mitasi tarkibiga kiradi) va «O‘zyo‘lko‘prik» filiallari. Ularga yo‘l ta’miri uchun 10–25 tonnalik samosvallar, avtokranlar va yuklagichlar kerak: Romitan, Zafarobod, Konimex, Paxtakor, Xatirchi, Nurotada. Odatiy lot — 100 mln so‘mdan 1 mlrd so‘mgacha, odatda bir mavsum yoki bir yilga.
• Ta’lim bo‘limlari. Sentabrda ular kuz-qish mavsumi uchun maktab va bog‘chalarga ko‘mir va qum yetkazib berishni xarid qildi: 18 ta lot, yarmi 100 mln so‘mdan arzon. Masalan, Zarafshon bog‘chalari uchun ko‘mirga 13,4 mln so‘m. Mavsum deyarli yopildi, ammo lotlar hali chiqyapti: Namangan viloyati Davlatobod tumani 2- va 13-oktabrda 99,2 mln so‘mlik ko‘mir yetkazib berishni e’lon qilgan.
• Sanoat. «O‘zbekneftgaz», Olmaliq KMK, «Navoiyuran», Toshkent traktor zavodi, Uzsungwoo (UzAuto Motors zavodiga butlovchi qismlar tashiydi), BYD Uzbekistan Factory. Lotlar yirikroq, talablar qat’iyroq.
• Boshqalar. Uzbekistan Airways yoqilg‘i tashishni buyurtma qiladi — bu xavfli yuk. «Xalq so‘zi» gazetasi tahririyati ekspeditsiya va yetkazib berishni (2,1 mlrd so‘m), Respublika perinatal markazi esa bemorlar uchun avtotransportni buyurtma qilgan.

Yuk tashish — hududiy bozor. Hududi ko‘rsatilgan 85 ta lotdan Toshkent shahri va Toshkent viloyatiga 16 tasi to‘g‘ri keldi. Navoiy viloyati, Qoraqalpog‘iston va Qashqadaryoga esa 41 tasi — deyarli yarmi. Texnikasi obyektga yaqin turgan kompaniyaning qatnovi arzonroq tushadi.

Savdolar nega o‘tmay qoladi

etender.uzex.uz’dagi 106 ta lotning hammasi — eng yaxshi takliflarni tanlash. Bu auksion emas: har bir ishtirokchi narx va hujjatlar to‘plamini bir marta beradi, komissiya hujjatlarni tekshirib, eng yaxshi taklifni tanlaydi. Qabul tugaguniga qadar bitta taklif tushsa yoki birorta ham tushmasa, tanlov bo‘lib o‘tmagan deb topiladi. U talablarga mos ishtirokchilardan kamida ikkita taklif kelgandagina bo‘lib o‘tgan hisoblanadi («Davlat xaridlari to‘g‘risida»gi qonun, 61-modda). Aks holda buyurtmachi yangi tanlov e’lon qiladi yoki boshqa usulda xarid qiladi.

Birjaning ochiq lot kartochkalaridagi holatlar, 20-oktabr bo‘yicha:

Takroriy e’lonlar shu sababli ko‘p: 106 tadan 67 tasi — birinchi urinish emas. 37 holatda oldingi tanlov bo‘lib o‘tmagan, 30 holatda buyurtmachi uni o‘zi bekor qilib, qaytadan e’lon qilgan — ko‘pincha nimanidir tuzatish uchun. Misollar:

• Muborak gazni qayta ishlash zavodi uchun samosval («O‘zbekneftgaz», bir yilga 101 mln so‘m). Iyun oxiridan beri bu lot olti marta e’lon qilindi. Besh urinish bo‘lib o‘tmadi, oltinchisi — sentabrdagisi bo‘yicha qabul yopilgan, natija hali yo‘q.
• Uzbekistan Airways uchun yoqilg‘i tashish (1,2 mlrd so‘m) to‘rtinchi marta o‘tkazilyapti: oldingi uchta tanlov bo‘lib o‘tmagan. Hozirgi arizalar qabuli — 21-oktabr, 15:09 gacha.
• Muborak neft-gaz qazib chiqarish boshqarmasi uchun yuk mashinalari va maxsus texnika (2,29 mlrd so‘m). Muddati 12- va 19-oktabr bo‘lgan oxirgi ikki tanlov bo‘lib o‘tmadi. Buyurtmachi ogohlantiradi: texnik taklif va malaka hujjatlarining to‘liq to‘plamisiz narxlar baholashga qo‘yilmaydi, yetishmagan hujjatlar qayta so‘ralmaydi, bu portalda esa chegirma so‘ralmaydi. Demak, arizadagi narx — yakuniy: darhol ishlashga tayyor bo‘lgan narxingizni yozing.
• 250 ta traktor tirkamasini yetkazib berish — Toshkent traktor zavodi uchun Chirchiqdan Mariga (Turkmaniston), 1,89 mlrd so‘m. Birinchi tanlov bo‘lib o‘tmadi, ikkinchisi 23-oktabr, 09:30 gacha ochiq, hammasini 1-noyabrgacha jo‘natish kerak. Talablar: xalqaro tashish litsenziyasi, CMR sug‘urtasi, har bir fura uchun CMR yuk xati, GPS-monitoring va bir vaqtning o‘zida kamida 10 ta fura. Narx — QQS bilan bir qatnov uchun, to‘lov — bajarilgan qatnovlar bo‘yicha.

Birja o‘tmay qolish sabablarini e’lon qilmaydi. Lekin nima xalaqit berishi mumkinligi e’lonlardan ko‘rinib turibdi. Ariza uchun ko‘pincha roppa-rosa 7 kun beriladi, e’lonlarning yarmida — bir hafta yoki undan kam. Hujjatlar to‘plami to‘liq bo‘lmagan ariza ko‘rib chiqilmaydi. Bir vaqtning o‘zida 10 ta fura yoki kerakli hajmdagi samosval esa hammada ham yo‘q.

Agar siz yagona ishtirokchi bo‘lsangiz

2026-yil 1-yanvardan istisno amal qiladi (PF-259 farmoni, 9-band «d»). Faraz qilaylik, tanlovda bitta kompaniya qatnashdi, buyurtmachi tartib va mezonlarni o‘zgartirmasdan qayta savdo e’lon qildi va unga yana faqat shu kompaniya keldi. Shunda tanlov bo‘lib o‘tgan deb topiladi. Ishtirokchi qonun talablariga mos kelmasa yoki taklifni belgilangan shaklda rasmiylashtirmagan bo‘lsa, bu qoida qo‘llanilmaydi. «Davlat xaridlari to‘g‘risida»gi qonunning o‘z matnida bu norma hali yo‘q, shuning uchun u qanday qo‘llanilishini maydonchada aniqlashtiring.

Bundan ikki amaliy xulosa chiqadi. Birinchisi: birinchi urinishdan qatnashish kerak — faqat takroriy savdoga kelgan ishtirokchi bu qoidadan foydalana olmaydi. Ikkinchisi: siz bilan hech kim savdolashmaydi, shuning uchun narxni shartnomani bemalol imzolay oladigan qilib hisoblang. G‘olib shartnomani imzolashdan bosh tortsa, zakalatdan ayriladi va insofsiz ijrochilar yagona reyestriga tushib qolishi mumkin.

Raqobatchilar kam — narx deyarli tushmaydi

etender.uzex.uz’ning ochiq reyestridagi so‘mdagi 34 ta bitimni solishtirdik (ariza berish muddati 5-oktabrgacha bo‘lgan lotlar). Ularning yarmida shartnoma narxi boshlang‘ich narxdan 2,9% dan kamroq past bo‘lib chiqdi. 12 ta bitimda pasayish 1% dan oshmadi, faqat to‘qqiztasida 10% va undan ko‘p bo‘ldi. G‘olib ko‘pincha lotni deyarli buyurtmachi narxida oladi.

Tanlovda auksiondagidek narxni pasaytirish savdosi yo‘q, shuning uchun bu yerda katta chegirma bo‘lmaydi. Lekin 2,9% va 43% o‘tmay qolgan savdolar birgalikda arizalar odatda kam bo‘lishini ko‘rsatadi. Reyestr ishtirokchilar sonini ko‘rsatmaydi, shuning uchun bu hisob-kitob emas, bizning baholashimiz.

Bozor hali bo‘lib olinmagan. Ariza muddati 14-oktabrgacha bo‘lgan lotlar bo‘yicha 46 ta bitimni 38 ta turli kompaniya yutgan va birortasi ham uchtadan ortiq lot olmagan. G‘oliblar orasida hududiy firmalar ko‘p: Navoiy viloyatida Civil Road va Avtotrans XXV, Qoraqalpog‘istonda Road Trans Investment. «O‘zyo‘lko‘prik»ning Qashqadaryodagi filiali e’lon qilgan, har biri 202,7 mln so‘mlik ikkita lotni yakka tartibdagi tadbirkor yutgan.

Qatnashish uchun nima kerak

• ERI va ro‘yxatdan o‘tish. E-IMZO elektron imzosisiz ariza berib bo‘lmaydi. Maydonchada ro‘yxatdan o‘tishni va hisobni oldindan hal qilib qo‘ying: buning uchun qancha pul kerakligini ishtirok xarajatlari tahlilida hisoblab chiqqanmiz.
• Litsenziya — nimani tashishga qarab. Mamlakat ichida avtomobilda yuk tashish uchun litsenziya kerak emas: u litsenziyalanadigan faoliyat turlari ro‘yxatida yo‘q (O‘RQ-701-son qonunga 1-ilova). Transport vazirligi litsenziyasi avtomobilda xalqaro yuk tashish uchun, shuningdek temir yo‘lda yuk tashish uchun, jumladan mamlakat ichida ham kerak. Avtobus, mikroavtobus va yengil avtomobillarda yo‘lovchi tashish ham litsenziya asosida: uni Qoraqalpog‘iston Respublikasi Transport vazirligi, viloyatlar va Toshkent shahri transport boshqarmalari beradi. Og‘ir vaznli va yirik gabaritli yuklar uchun Avtomobil yo‘llari qo‘mitasining ruxsatnomasi, xavfli yuklar uchun IIV guvohnomasi kerak. Litsenziya talab qilinmaydigan joyda ham texnik topshiriqda odatda mashinalar va haydovchilarga oid hujjatlar so‘raladi — ariza berishdan oldin uni o‘qib chiqing.
• YaTT mumkin — yuk uchun. «Avtomobil transportida yuk tashish» yakka tartibdagi tadbirkorlarga ruxsat etilgan faoliyat turlari ro‘yxatiga kiradi (Vazirlar Mahkamasining 6-son qarori, 66-band), xaridlar ishtirokchisi esa jismoniy shaxs ham bo‘lishi mumkin. Avtomobilda yo‘lovchi tashish bu ro‘yxatda yo‘q. Agar siz QQS to‘lovchisi bo‘lmasangiz, buyurtmachi esa narxni QQS bilan so‘rasa, takliflar qanday solishtirilishini oldindan aniqlashtiring.
• Standart malaka talablari. Lot kartochkalarida bir xil talablar takrorlanadi: shartnomani bajarish uchun resurslar (texnika, odamlar, pul), huquqiy layoqat, soliq qarzi va bankrotlik yo‘qligi, kompaniyaning insofsiz ijrochilar reyestrida yo‘qligi, Majburiy ijro byurosi bazasi bo‘yicha bajarilmagan sud qarorlari yo‘qligi. Yirik buyurtmachilar bunga korrupsiyaga qarshi bayonot va manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligi haqidagi deklaratsiyani qo‘shadi.
• Zakalat. Tanlovda u narxning 3% idan oshmasligi kerak (Vazirlar Mahkamasining 276-son qarori, 15-band). 106 ta lotdan 68 tasida uning miqdori ko‘rsatilgan — 0,5% dan 3% gacha. Sakkizta lotda zakalat shartnoma imzolangandan keyin emas, faqat ishlar bajarilgandan keyin blokdan chiqariladi. Maydoncha hisobida jami qancha pul ushlab turish kerakligi — ishtirok narxi bo‘yicha batafsil hisob-kitobda.
• Avans buyurtmachiga bog‘liq. Byudjet tashkilotlarining 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan shartnomalari bo‘yicha Vazirlar Mahkamasining 241-son qarori ayrim tovarlardan tashqari 30% oldindan to‘lovni nazarda tutadi. Amalda ham shunday: 51 ta lotdan 40 tasida 30% ko‘rsatilgan. Davlat kompaniyalari 55 ta lotdan 35 tasida avans bermaydi, berganda ham u kichikroq. Masalan, Muborak gazni qayta ishlash zavodi 15% avans to‘laydi, qolganini — 90 kun ichida. Shartnoma loyihasini tekshiring.

Xalqaro qatnovlar uchun: O‘zbekiston 1995-yildan buyon CMR va TIR (MDP) konvensiyalari ishtirokchisi. CMR tashish shartnomasi va yuk xatini tartibga soladi. Tashuvchi javobgarligini sug‘urtalashni (CMR sug‘urtasini) buyurtmachilarning o‘zi talab qiladi.

Birinchi arizadan oldin nazorat ro‘yxati

1. ERI oling va maydonchada ro‘yxatdan o‘ting — lotni ko‘rgan kuningiz emas, oldindan.
2. Yo‘nalishni tanlang. Yo‘l ishlari uchun samosval va avtokran, ko‘mir tarqatish, konteynerlar, yo‘lovchilar — har birining o‘z buyurtmachilari va hujjatlari bor.
3. O‘z hududingizdan izlang. Qo‘shni tumandan qatnov arzonroq, buyurtmachi uchun esa texnikani qanchalik tez yetkazib bera olishingiz muhim.
4. Hujjatlar to‘plamini oldindan yig‘ing. Mashinalar hujjatlari yoki ularning ijara shartnomalari, haydovchilar ma’lumotlari, kerak bo‘lsa litsenziya, soliq qarzi yo‘qligi haqida ma’lumotnoma. 7 kunda noldan bunga ulgurib bo‘lmaydi.
5. Narxni birlik uchun hisoblang. Masalan, traktor zavodi QQS bilan bir qatnov narxini so‘raydi, unga yoqilg‘i, yo‘l va chegara yig‘imlari kiradi. Turib qolish va qaytishdagi bo‘sh yurishni ham hisobga oling. Ariza berilgandan keyin savdolashuv bo‘lmaydi.
6. To‘lov shartlarini tekshiring. Byudjet buyurtmachisidagi 30% avans va davlat kompaniyasidagi bajarilgandan keyin to‘lov aylanma mablag‘ga turlicha yuk tushiradi.
7. Darhol ariza bering va takrorni kuzating. O‘tolmadingizmi yoki ulgurmadingizmi — o‘sha lot ko‘pincha yaqin kunlarda yana chiqadi.

Yuk tashish, texnika va ehtiyot qismlarga oid yangi lotlar «Transport tenderlari» (rus tilida) bo‘limida jamlangan. Tanlo’da qidiruvni — masalan, o‘z viloyatingizda «samosval» so‘zini — saqlab qo‘yib, yangi e’lonlarni Telegram’da olishingiz mumkin.

Qanday hisobladik

2026-yil 20-oktabrda Tanlo bazasidan «Transport va avtotexnika → Yuk tashish va logistika» bo‘limidagi, 2026-yil 1-sentabrdan 19-oktabrgacha etender.uzex.uz (xarid.uzex.uz tenderlari va tanlovlari) hamda xt-xarid.uz’da e’lon qilingan lotlarni yukladik — 161 ta e’lon. Yuk tashishga oid bo‘lmagan o‘n ikkita e’lon (teplovozlar ta’miri, vagon xaridi, GPS-trekerlar va h.k.) qo‘lda chiqarib tashlandi. 149 ta e’lon qoldi: etender.uzex.uz’da 106 ta va xt-xarid.uz’da 43 ta. Bozor sharhi uchun bir buyurtmachining bir xil boshlang‘ich narxdagi, turli kunlarda chiqqan e’lonlari bitta lotga birlashtirildi, bir kunda chiqqan bir xil lotlar esa alohida hisoblandi. etender.uzex.uz’dagi 106 ta lotning holatlari va oldingi urinishlarga havolalar birjaning ochiq lot kartochkalaridan olindi. «Bayonnoma shakllantirildi», «savdolar bo‘lib o‘tmadi» va «buyurtmachi tomonidan bekor qilindi» holatidagi savdolar yakunlangan deb hisoblandi. Narx pasayishi etender.uzex.uz’ning 2026-yil 19-oktabr holatidagi ochiq bitimlar reyestri bo‘yicha, so‘mdagi bitimlar asosida hisoblandi. xt-xarid.uz’dagi holatlar va bitimlar solishtirilmadi. Summalar — boshlang‘ich narxlar; dollar va yevrodagi lotlar summalarga kiritilmagan. Elektron do‘kon va narx so‘rovlari hisobga kirmagan.

Koʻp beriladigan savollar