Tadqiqot · Yangilangan: 2026-yil 11-oktabr · 8 daqiqa oʻqish

IT tenderlar O‘zbekistonda: savdolarning deyarli yarmi o‘tmay qoladi. Yangi firmaga imkoniyat qayerda

O‘zbekistonda IT tenderlar ko‘pchilik o‘ylagandan ancha ko‘p o‘tmay qoladi. 2026-yil 1-sentabrdan 10-oktabrgacha UZEX davlat xaridlari maydonchasida 180 ta IT lot e’lon qilindi. Ulardan 99 tasining natijasi allaqachon ma’lum va 48 tasi bo‘lib o‘tmagan. Banklarda esa 31 ta lotdan 24 tasi o‘tmay qolgan. IT’ni kim xarid qiladi, savdolar nega o‘tmay qoladi va kichik IT firma uchun haqiqiy imkoniyat qayerda — tahlil qildik.

Tanlo va UZEX maydonchasi ma’lumotlari, 2026-yil 11-oktabr holatiga. Qanday hisoblaganimiz — maqola oxirida.

IT’ni kim va qancha summaga xarid qiladi

Shu davrda Tanlo oltita manbadan 107 ta buyurtmachining 239 ta IT tenderini yig‘di. Eng ko‘p xarid qiladiganlar — banklar: ularda 179,7 mlrd so‘mlik 60 ta lot. Yetakchi — Sanoatqurilishbank (SQB), unda 29 ta lot. Undan keyin Xalq banki (8) va Biznesni rivojlantirish banki (7) turadi. Buyurtmachilar orasida IIV, UMS mobil aloqa operatori, Uzauto Motors Powertrain, «Uzinfocom» va Markaziy bank ham bor.

So‘mdagi 235 ta lot. Odatiy narx — narxi ko‘rsatilgan 202 ta lot bo‘yicha boshlang‘ich narxning medianasi: lotlarning yarmi undan qimmat, yarmi arzon.

Davrning eng yirik loti — IIVning «Xavfsiz shahar» tizimi uchun 525,6 mlrd so‘mlik serverlar. Bu tender bo‘lib o‘tmadi. Xalq bankining 9 mlrd so‘mlik XB-ERP korporativ tizimi bo‘yicha eng yaxshi takliflarni tanlash ham o‘tmay qoldi. Qimmat dasturiy ta’minotni asosan banklar va davlat kompaniyalari buyurtma qiladi. Shu bilan birga mayda lotlar ham bor: 42 ta lot 100 mln so‘mgacha turgan.

IT savdolar nega o‘tmay qoladi

Davlat xaridlari to‘g‘risidagi qonunga (O‘RQ-684) ko‘ra, bitta taklif berilgan yoki birorta ham taklif berilmagan bo‘lsa, eng yaxshi takliflarni tanlash bo‘lib o‘tmagan hisoblanadi. Ishtirokchi bitta bo‘lsa yoki barcha arizalar rad etilsa, tender bo‘lib o‘tmaydi. Boshqacha aytganda, tekshiruvdan keyin ikkita mos ariza qolmagan. Sabablar turlicha bo‘lishi mumkin:

• umuman ariza tushmagan;
• ishtirokchining narxi boshlang‘ich narxdan yuqori bo‘lgan va tizim uni avtomatik rad etgan;
• ishtirokchi malaka tanlovidan o‘tmagan yoki kerakli texnik ballni to‘plamagan;
• boshlang‘ich narx bozor narxidan past yoki texnik topshiriq aniq bir mahsulotga moslab yozilgan.

Eng ko‘p o‘tmay qolganlar — xizmatlarda: 33 tadan 21 tasi. Kompyuter yetkazib berish kamroq o‘tmay qolgan — 24 tadan 8 tasi. Noutbuk yetkazib berishni istalgan distribyutor olishi mumkin, viloyatda bankning texnikasiga xizmat ko‘rsatish uchun esa joyida o‘z muhandislari bo‘lishi kerak. O‘tmay qolganlarning bir qismi — ayni bir xaridning qayta e’lonlari. Har bir xaridni bir marta hisoblasak, 83 tadan 33 tasi, ya’ni 40% bo‘lib o‘tmagan. Bu besh yarim haftalik kesim, yillik raqamlar boshqacha bo‘lishi mumkin. Lekin tendensiya aniq: buyurtmachilarga mos pudratchilar yetishmaydi.

Misol. SQB Qashqadaryo viloyatida ofis va tarmoq texnikasiga xizmat ko‘rsatadigan hamda kartrijlarni tiklaydigan pudratchi qidiryapti. Lot 95 mln so‘m turadi, zakalat va avanssiz. U 3, 23 va 30-sentabrda e’lon qilingan va har safar tanlov bo‘lib o‘tmagan. To‘rtinchi e’lon (518087-lot) arizalarni 15-oktabrgacha qabul qiladi.

O‘tmay qolgan lotni o‘rganishga arziydi, lekin unda g‘alaba kafolatlanmagan. Ariza berishdan oldin uchta ishni qiling:

• boshlang‘ich narxni bozor narxi bilan solishtiring;
• malaka talablari va texnik ballar chegarasini o‘qing;
• texnik topshiriqda aniq brend ko‘rsatilmaganini tekshiring.

Biror narsa tushunarsiz bo‘lsa, tushuntirish so‘rash muddatida buyurtmachiga savol bering. Raqobatchilar kam bo‘lgani uchungina ariza bermang. O‘tmay qolgandan keyin buyurtmachi yangi tanlov o‘tkazadi, 44 mln so‘mdan arzon lotlarni esa elektron do‘konga o‘tkazishi mumkin.

IT qanday qoidalar bo‘yicha xarid qilinadi

Qoidalar buyurtmachiga bog‘liq. Byudjet buyurtmachisi — bu vazirlik, hokimlik, maktab. Korporativ buyurtmachi — davlat ulushi 50% va undan ko‘p bo‘lgan kompaniya: masalan, SQB, Xalq banki, UMS. 2026-yil 1-sentabrdan 1 BHM (bazaviy hisoblash miqdori) — 440 000 so‘m.

O‘RQ-684, 19, 49, 52, 56, 64-moddalar. Tartib-taomillar qanday farq qilishi haqida — «Auksion, tanlov, eng yaxshi takliflarni tanlash va elektron do‘kon» maqolasida.

Qonun xizmatlar va ishlab chiqishni auksionda xarid qilishni taqiqlaydi. Shuning uchun 22–44 mln so‘mdan qimmat hamma narsa odatda eng yaxshi takliflarni tanlash yoki tender orqali o‘tadi: UZEX’dagi 180 ta IT lotdan 163 tasi tanlash, 17 tasi tender bo‘lgan. Mayda xaridlar bu tanlamaga kirmagan. Ular elektron do‘konda o‘tadi va yangi boshlovchi uchun aynan shu yerdan boshlash eng oson.

Aynan IT bo‘yicha nimani bilish muhim

1. Arizalar qanday baholanadi. 180 ta lotdan 100 tasida ball bilan baholash nazarda tutilgan. Ulardan 84 tasida narx bahoning atigi 30% ini beradi, qolgani — hujjatlardagi mezonlar bo‘yicha texnik qism: odatda bu o‘xshash shartnomalar tajribasi, mutaxassislar, muddatlar. Narxning ulushini buyurtmachi belgilaydi, qonun minimumni belgilamaydi. O‘xshash shartnomalari yo‘q yangi boshlovchiga bu yerda texnik tekshiruvdan o‘tganlar orasida eng past narx g‘olib bo‘ladigan 80 ta lotga qaraganda qiyinroq.
2. Texnik topshiriq oldindan tekshiriladi. Davlat organlari va davlat ulushi 50% dan yuqori kompaniyalar IT loyihaning texnik topshirig‘ini summasidan qat’i nazar ekspertizaga yuboradi. Tekshiruv muddati — 30 kungacha. 17 ta IT tenderdan 16 tasiga ekspertiza xulosasi ilova qilingan. Buyurtmachi hujjatlarni tez qayta yoza olmaydi, shuning uchun savollarni tushuntirish so‘rash muddatida bering.
3. Mahalliy kompaniyalar uchun imtiyozlar. 2026-yil 1-oktabrdan byudjet buyurtmachilari mahalliy xizmatlarga import xizmatlarga nisbatan 15% narx preferensiyasini qo‘llaydi. U xorijiy kompaniya bilan raqobatlashganda yordam beradi. Banklar va davlat kompaniyalariga bu tatbiq etilmaydi. Bundan tashqari, davlat organlari 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan tanlovlarni faqat IT Park rezidentlari o‘rtasida o‘tkazishga haqli, lekin bu majburiyat emas, huquq.
4. Loyihalarning bir qismi savdosiz o‘tadi. Davlat organlari tizimlarni ishlab chiqishni «Yagona integrator UZINFOCOM»ga tendersiz buyurtma qilishi mumkin. Allaqachon xarid qilingan dasturiy ta’minotni kuzatib borish va takomillashtirishni ham to‘g‘ridan to‘g‘ri buyurtma qilsa bo‘ladi. Shu sababli birovning tizimiga xizmat ko‘rsatishga savdo orqali kirish ko‘pincha qiyin. Shu bilan birga «Uzinfocom»ning o‘zi ham savdolarga buyurtmachi sifatida chiqadi: shu davrda u 6 ta IT lot e’lon qilgan.
5. Litsenziya odatda kerak emas. Dasturiy ta’minot ishlab chiqish va IT-xizmatlar uchun litsenziya talab qilinmaydi. U, masalan, telekommunikatsiya tarmoqlarini loyihalash va qurish hamda kriptografik himoya vositalari uchun kerak. Davlat tizimlari uchun kiberhimoya vositalari albatta sertifikatlanadi.

Qancha pul kerak va qachon to‘lanadi

• Zakalat. Eng yaxshi takliflarni tanlashda — boshlang‘ich narxning 3% igacha, tenderda — 5% gacha. 180 ta IT lotdan 148 tasida zakalat talab qilingan, ulardan 121 tasida — roppa-rosa 3%. G‘olib shartnomani imzolashdan bosh tortsa, zakalat qaytarilmaydi, kompaniya esa Insofsiz ijrochilarning yagona reyestriga kiritiladi. Arizani faqat o‘z narxingizda ishlashga tayyor bo‘lsangiz bering.
• Avans. Avans 136 ta lotda ko‘zda tutilgan: ko‘pincha 30% (82 ta lot) yoki 15% (39 ta). Byudjet buyurtmachilarida bu qoidalar bilan belgilangan: oldindan to‘lov 15%, 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan shartnomalar bo‘yicha esa — 30%. Korporativ buyurtmachilar o‘z shartlarini qo‘yadi. Banklarda IT lotlarning yarmi avanssiz, shuning uchun shartnomaning butun muddatiga aylanma mablag‘ kerak bo‘ladi.
• Boshqa xarajatlar. Maydoncha komissiyasi va shartnoma ijrosini ta’minlashni qo‘shing. To‘liq hisob-kitob — «Tender uchun qancha pul kerak» maqolasida.

Raqobatchilar qancha bo‘ladi

UZEX’ning ochiq bitimlar reyestriga ko‘ra, 2026-yilda 528,7 mlrd so‘mlik 292 ta IT bitim tuzilgan. Ularning qariyb yarmida ishtirokchilar ikkitadan ko‘p bo‘lmagan: 40% ida — roppa-rosa ikkita, 8% ida — bitta (bunday bitimlar takroriy tartib-taomillarda va korporativ qoidalar bo‘yicha bo‘ladi). Boshlang‘ich narxdan odatiy chegirma — 7,2%. Ikki ishtirokchida u 4,8%, olti va undan ko‘p ishtirokchida — 21,4%. 2026-yilning 208 ta g‘olibidan 58 tasi bu maydonchada birinchi marta yutgan. Bular yosh firmalar bo‘lishi shart emas, lekin bozor yangi nomlar uchun ochiq. Batafsil — «O‘zbekistonda tenderlarni kim yutadi» tadqiqotida.

Aslida qayerdan boshlash kerak

1. Elektron do‘kon va mayda lotlar. Bular 22–44 mln so‘mgacha bo‘lgan xizmatlar va texnika. U yerda raqobat narx bo‘yicha, tajriba esa deyarli baholanmaydi.
2. Viloyatlardagi servis. Banklar va davlat kompaniyalarining viloyatlardagi texnikasiga xizmat ko‘rsatish eng ko‘p o‘tmay qoladi. Ayniqsa eng past narx g‘olib bo‘ladigan lotlar qiziq.
3. Subpudrat. Yirik lotlar g‘oliblari bilan ishlash mumkin. Bu keyinchalik ball beradigan o‘xshash shartnomalarni to‘plash yo‘li.
4. Ariza berishga tayyorlik. Elektron raqamli imzo (ERI), xarid.uzex.uz’da ro‘yxatdan o‘tish, soliq qarzi yo‘qligi, o‘xshash shartnomalar nusxalari va mutaxassislar rezyumesi. Bularni kerakli lot paydo bo‘lishidan oldin yig‘ib qo‘ygan ma’qul.

Tanlo UZEX, xt-xarid.uz, tenderweek.com va korporativ buyurtmachilar saytlaridagi IT tenderlarni bitta «Axborot texnologiyalari» (RU) lentasiga yig‘adi. Filtrlaringiz bo‘yicha yangi lotlar, jumladan o‘tmay qolgan xaridlarning qayta e’lonlari ham Telegram’ga keladi. 2026-yil 11-oktabr ertalab u yerda 277,7 mlrd so‘mlik 62 ta ochiq IT tender bor edi.

Qanday hisobladik

Tenderlar Tanlo bazasidan, «Axborot texnologiyalari» toifasidan olingan. Toifani tender matni bo‘yicha sun’iy intellekt belgilaydi va u ayrim lotlarda xato qilishi mumkin. Tanlamaga 2026-yil 1-sentabrdan 10-oktabrgacha oltita manbada e’lon qilingan lotlar kirdi: jami 239 ta lot, ulardan 180 tasi — UZEX’dagi eng yaxshi takliflarni tanlash va tenderlar (xarid.uzex.uz / etender.uzex.uz). Holatlar, usul va baholash ulushlari, zakalat va avans 2026-yil 11-oktabrda shu 180 ta lot kartochkalaridan olingan. Natija 99 ta lot bo‘yicha ma’lum: 48 tasi bo‘lib o‘tmagan, 43 tasi bo‘yicha bayonnoma bor, 8 tasini buyurtmachi bekor qilgan. Qolgan 81 ta lot bo‘yicha arizalar qabuli hali davom etmoqda yoki natija e’lon qilinmagan. «Qayta e’lonlar» buyurtmachi va boshlang‘ich narx mos kelishi bo‘yicha aniqlangan. «Banklar» — nomida «bank» so‘zi bor buyurtmachilar. Bitimlar etender.uzex.uz’ning amalga oshgan bitimlar ochiq reyestridan olingan, Tanlo yuklamasi 2026-yil 10-oktabr. IT bitimlar lot nomidagi kalit so‘zlar bo‘yicha saralangan, shuning uchun bu to‘liq hisob emas, tanlama. Me’yorlar: O‘RQ-684 (19, 48, 49, 52, 56, 61, 64, 68, 69, 71-moddalar); VMQ-276 (15, 67–68, 116–117-bandlar); PQ-4328 (3-band, Nizomning 27-bandi); PF-17 (12-band «v»); PQ-4699 (10-band); PQ-3245 (4–5-bandlar); O‘RQ-701 (1-ilova, 32, 42-son); O‘RQ-764 (19-modda); Byudjet kodeksi (122-modda); VMQ-241 (1-1-band).

Koʻp beriladigan savollar