Tadqiqot · Yangilangan: 2026-yil 10-oktabr · 8 daqiqa oʻqish

Xususiy qurilish tenderlari: buyurtmalarning 41% ini aslida kim beradi

O‘zbekistonda xususiy qurilish tenderlarini qidiryapsizmi? Ularni ko‘pincha xususiy tadbirkor emas, balki bank, mobil aloqa operatori, temir yo‘l yoki kombinat e’lon qiladi. 2026-yil 1-sentabrdan 9-oktabrgacha Tanlo yig‘gan 874 ta qurilish tenderidan 358 tasini — 41% ini kompaniyalar e’lon qilgan va pulning yarmidan ko‘pi aynan ularga to‘g‘ri kelgan. Bu buyurtmachilar kim, qurilishni qanday qoidalar bo‘yicha xarid qiladi, yangi ishtirokchi uchun imkoniyat qayerda-yu, tuzoq qayerda — barchasini tahlil qildik.

Tanlo va etender.uzex.uz bitimlar reyestri ma’lumotlari, 2026-yil 10-oktabr holatiga. Qanday hisoblaganimiz — maqola oxirida.

«Xususiy» qurilish tenderlarini aslida kim e’lon qiladi

«Qurilish va ta’mirlash» toifasidagi tenderlarni olib, buyurtmachi kompaniyalarni (AJ, MChJ, QK) byudjet tashkilotlaridan ajratdik. Buyurtmachi kompaniyalar 93 ta bo‘lib chiqdi. Eng faollari:

Ularning aksariyati xususiy biznes emas. Davlat xaridlari to‘g‘risidagi qonun (O‘RQ-684, 19-modda) davlat ulushi 50% va undan ko‘p bo‘lgan kompaniyalarni hamda ularning sho‘ba korxonalarini korporativ buyurtmachilar deb ataydi. Ular o‘z mablag‘ini sarflaydi, lekin davlat xaridlari qoidalari bo‘yicha — o‘sha maydonchalar va tartib-taomillar orqali xarid qiladi.

Haqiqiy xususiy buyurtmachilar sanoqli va ular ko‘proq tijorat tender saytlarida uchraydi. Shu davrda Tanlo lentasida, masalan, Riviera Mall savdo markazi, neft-gaz sohasidagi qo‘shma korxonalar va Jahon banki loyihalarini amalga oshirish guruhlari bor edi. Agar davlat ulushi 50% dan kam bo‘lsa, kompaniya byudjet mablag‘ini sarflamasa va davlat dasturi doirasida qurmasa, qonun uni savdo o‘tkazishga majburlamaydi (2 va 19-moddalar). Bunday holda qoidalarni kompaniyaning o‘zi belgilaydi, e’lon esa istalgan joyda — kompaniya saytidan tortib Telegram’gacha chiqishi mumkin.

Kompaniyalarning qurilish xaridi byudjetnikidan nimasi bilan farq qiladi

Lot qimmatroq. Jami kompaniyalar 652,6 mlrd so‘mlik, qolgan (asosan byudjet) buyurtmachilar esa 592,9 mlrd so‘mlik qurilish e’lon qilgan. Kompaniyaning odatiy qurilish tenderi 518 mln so‘m, qolganlarniki — 120 mln so‘m. Biroq bu farqni ko‘p jihatdan mayda byudjet lotlari yuzaga keltiradi: 516 tadan 228 tasi 100 mln so‘mdan arzon. etender’dagi amalga oshgan bitimlar bo‘yicha esa ikkala tomonda ham odatiy qurilish bitimi bir-biriga yaqin — taxminan 330 va 300 mln so‘m.

Ishlar tarkibi boshqacha. Kompaniyalar ko‘proq muhandislik tarmoqlarini, byudjet esa yo‘llarni buyurtma qiladi.

Narx uchun kurash kuchliroq. Byudjet qurilishi uchun alohida hujjat bor — Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 31-yanvardagi 46-son qarori. Qiymati 6 000 BHM dan (bazaviy hisoblash miqdori; hozir bu 2,64 mlrd so‘m) oshadigan shartnomaga pudratchi elektron tenderda, tarmoq reytingidagi firmalar orasidan tanlanadi. Maydoncha boshlang‘ich narxning 95% idan past narxli arizani qabul qilmaydi — ya’ni chegirma 5% dan oshmaydi. 6 000 BHM dan arzon shartnomalar, jumladan korporativ buyurtmachilarning o‘z hisobidan qurayotgan obyektlari uchun bu talablar faqat tavsiyaviy.

Buni etender.uzex.uz’dagi 2026-yil bitimlarida yaqqol ko‘rish mumkin. 54 ta yirik byudjet qurilish bitimidan 38 tasi roppa-rosa 5% chegirma bilan o‘tgan, faqat ikkitasida chegirma undan katta bo‘lgan. Korporativ buyurtmachilarning 6 000 BHM gacha bo‘lgan shartnomalarida chegirma medianasi — 13,3%: bitimlarning yarmida undan kam, yarmida ko‘p. Demak, kompaniyalar savdosida raqibni narx bilan yengish osonroq, lekin marjaga bosim ham kuchliroq.

Qanday qoidalar amal qiladi

Agar buyurtmachi byudjet tashkiloti yoki davlat ulushi 50% va undan ko‘p bo‘lgan kompaniya bo‘lsa, davlat xaridlari to‘g‘risidagi qonundagi chegaralar amal qiladi. Ishlar uchun auksion o‘tkazilmaydi (52-modda), shuning uchun qurilish quyidagicha xarid qilinadi:

O‘RQ-684 ning 49, 56, 64-moddalari bo‘yicha 100, 25 000 va 6 000 BHM; 2026-yil 1-sentabrdan 1 BHM = 440 000 so‘m (PF-115-son Farmon). Tartib-taomillar bir-biridan nimasi bilan farq qilishi — «Auksion, tanlov, eng yaxshi takliflarni tanlash va elektron do‘kon» maqolasida.

2,64 mlrd so‘mdan qimmat byudjet qurilishiga yana uchta qoida qo‘shiladi:

• Hudud. 88 mlrd so‘mgacha (QQS bilan 200 000 BHM) bo‘lgan shartnomalarga faqat o‘sha hududdagi pudratchilar qo‘yiladi; Toshkent shahri va Toshkent viloyati bitta hudud hisoblanadi. III va IV xavf toifasidagi obyektlar bundan mustasno (Vazirlar Mahkamasining 46-son qarori, 9-band).
• Reyting. Firma Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligining qurilish va loyiha tashkilotlari tarmoq reytingida (reyting.mc.uz) bo‘lishi, uning klassi esa obyekt summasi va xavf toifasiga mos kelishi kerak.
• O‘z kuchi bilan. G‘olib ishlar qiymatining kamida 60% ini o‘z kuchi bilan bajaradi.

Barcha qurilish-montaj ishlari uchun yagona litsenziya yo‘q. Lekin u, masalan, ko‘prik va tunnellar, yuqori xavfli obyektlar, magistral gaz va neft quvurlari, telekommunikatsiya tarmoqlari, sanoat alpinizmi hamda loyihalash uchun talab qilinadi (O‘RQ-701-son Qonun, 1 va 3-ilovalar). E’tibor bering: buyurtmachilar topida gaz sohasi kompaniyalari va aloqa operatorlari bor, ularning obyektlari esa aynan litsenziyalanadigan turlarga kiradi. Ariza berishdan oldin ish turingizni license.gov.uz’dagi ro‘yxat bilan solishtiring.

Boshlash uchun qancha pul kerak

• Zakalat. Byudjet qurilishida — QQS bilan boshlang‘ich narxning 2% igacha (Vazirlar Mahkamasining 46-son qarori). Oddiy eng yaxshi takliflarni tanlashda — 3% gacha, tenderlarda — 5% gacha, agar buyurtmachi uni talab qilsa (Vazirlar Mahkamasining 276-son qarori, 15-band).
• Shartnomadan voz kechish. Zakalat qaytarilmaydi, kompaniya insofsiz ijrochilar reyestriga kiritiladi (O‘RQ-684, 48-modda), byudjet qurilish tenderlarida esa maydoncha 24 oyga kirishni yopib qo‘yadi (Vazirlar Mahkamasining 46-son qarori, 17-band).
• To‘lov. Byudjet qurilishining namunaviy jadvali bo‘yicha: 15% dan ikkita avans, 60% — ish borishiga qarab, 5% — 12 oylik kafolat muddatidan keyin (Vazirlar Mahkamasining 46-son qarori, 6-band va 4-ilova). Kompaniyalarning o‘z jadvali bor — shartnoma loyihasini o‘qing: ko‘pincha to‘lov bajarilgan ish uchun amalga oshiriladi.

Bunga maydoncha komissiyasi va, agar talab qilinsa, shartnoma ijrosini ta’minlash qo‘shiladi. To‘liq hisob-kitob — «100 mln so‘mlik tender: qo‘lda qancha pul bo‘lishi kerak» maqolasida.

Yangi qurilish firmasining imkoniyati bormi

Bor. 2026-yilda etender’da qurilish lotini yutgan 251 ta kompaniyadan 72 tasi (29%) ochiq reyestr boshlangan 2022-yildan beri u yerda birinchi marta g‘olib bo‘lgan. Raqiblar odatda ko‘p emas: qurilish bitimlarining 41% ida ikki ishtirokchi, 25% ida — uch ishtirokchi bo‘lgan.

Mantiqiy kirish nuqtasi — kompaniyalarning 2,64 mlrd so‘mgacha bo‘lgan lotlari: u yerda hududiy cheklov va reyting majburiy emas, 100 mln dan 1 mlrd so‘mgacha bo‘lgan lotlardan esa kompaniyalar besh yarim haftaning o‘zida 146 tasini e’lon qilgan. Biroq kompaniya o‘z talablarini qo‘yishga haqli — o‘xshash obyektlardagi tajriba, aylanma, reyting, litsenziyalar. Ishtirokchilar kamligi ham har doim yaxshi belgi emas: lotlarning bir qismi muayyan pudratchiga moslab yoziladi. Zakalat to‘lashdan oldin talablar va shartnoma loyihasini o‘qib chiqing. Arizani qanday tayyorlash — bosqichma-bosqich qo‘llanmada.

Xususiy va korporativ qurilish tenderlarini qayerdan izlash kerak

• etender.uzex.uz — byudjet va korporativ buyurtmachilarning eng yaxshi takliflarni tanlash savdolari va tenderlari.
• xarid.uzex.uz — elektron do‘kon; qurilishda bu 44 mln so‘mgacha bo‘lgan mayda ishlar (byudjetda — 22 mln gacha).
• xt-xarid.uz (Hayot Birja) — ikkinchi davlat maydonchasi; bu yerda yo‘l tashkilotlari va temir yo‘l buyurtmalari ko‘p (u qanday ishlaydi).
• Kompaniyalar saytlari — masalan, Milliy bank, Olmaliq KMK, «O‘zkimyosanoat» va Uzbekistan Airways saytlarida alohida tenderlar bo‘limi bor.
• Tijorat tender saytlari — u yerda haqiqiy xususiy buyurtmachilar va xalqaro banklar loyihalari ko‘proq uchraydi.

Tanlo UZEX, xt-xarid.uz, Olmaliq KMK, «O‘zkimyosanoat», Uzbekistan Airways saytlari va tenderweek.com tijorat agregatoridagi qurilish tenderlarini yagona «Qurilish va ta’mirlash» lentasiga yig‘adi va yangilarini filtrlaringiz bo‘yicha Telegram’ga yuboradi. 10-oktabr holatiga u yerda 508,7 mlrd so‘mlik 275 ta qurilish tenderi ochiq edi, ulardan 101 tasi — kompaniyalarniki.

Shu hafta nima qilish kerak

1. Firmangiz vazirlik reytingida bor-yo‘qligini va klassi qandayligini tekshiring — byudjet qurilishi uchun bu majburiy, kompaniyalar ham uni talab qilishi mumkin.
2. Ish turlaringizni litsenziyalar ro‘yxati bilan solishtiring.
3. Yo‘nalishingizdagi 10–15 ta buyurtmachi kompaniyani yozib oling — yuqoridagi jadvaldan boshlang.
4. Ariza bermoqchi bo‘lgan lotlaringiz summasining 2–5% ini zakalat uchun, shuningdek maydoncha komissiyasini oldindan ajratib qo‘ying.
5. Yangi qurilish tenderlari haqida bildirishnomalarni sozlang — shunda lotdan ariza muddati tugashiga bir kun qolganda xabar topmaysiz.

Qanday hisobladik

Tenderlar: Tanlo bazasi, «Qurilish va ta’mirlash» toifasi (uni sun’iy intellekt tender matni bo‘yicha belgilaydi), 2026-yil 1-sentabrdan 9-oktabrgacha bo‘lgan e’lonlar, oltita manba. «Kompaniyalar» — nomida AJ, MChJ, QK (ruscha АО, ООО, СП) shakli ko‘rsatilgan buyurtmachilar; shakl pul manbasini bildirmaydi: agar kompaniya byudjet mablag‘i hisobidan qursa, byudjet qoidalari amal qiladi. 41 ta lotning summasi noma’lum. Bitimlar: etender.uzex.uz’dagi amalga oshgan bitimlarning ochiq reyestri (2026-yil 10-oktabrdagi yuklama, so‘mdagi 158 986 ta bitim); buyurtmachi turi — reyestrdan. Qurilish bitimlari lot nomidagi kalit so‘zlar («qurilish», «rekonstruksiya», «binoni kapital ta’mirlash», «қурилиш-монтаж» va h.k.) bo‘yicha, texnika ta’miri va materiallar xaridisiz tanlangan — bu to‘liq hisob emas, tanlanma: 2026-yilda unga 454 ta bitim kirgan.

Koʻp beriladigan savollar